1896 yılında Kandiye’de doğan Hüseyin Vasıf Bey, lise eğitimini 1910 yılında İzmir İdadisi’nde (İzmir Atatürk Lisesi) tamamlamıştır. Yüksek öğrenim için İstanbul’a gitmiş ve İstanbul Hukuk Mektebi’nde eğitim almıştır. Savaş nedeniyle kesintiye uğrayan hukuk eğitimini 1916 yılında tamamlayabilmiştir.
Hüseyin Vasıf Bey, arkadaşı Mustafa Necati Bey ile birlikte 1915 yılında İzmir’de açtıkları Özel Şark Mektebi (lise) İdadisi’nde yönetici ve tarih öğretmeni olarak meslek hayatına adım atmıştır. Burada üç yıl görev yapan Vasıf Bey, gençleri spora teşvik ederek Altay Spor Kulübü’nün kurulmasında önemli bir rol oynamıştır.
İzmir’in Yunanlar tarafından işgali döneminde, Mustafa Necati Bey ile birlikte işgalin engellenmesi ve direnişin örgütlenmesi için faaliyetlerde bulunmuş ve İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti’nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır. İzmir’in işgali sonrasında kardeşi Mehmet Esat ile beraber Balıkesir’e giderek Balıkesir Kuvâ-yi Milliyesi’ne katılmıştır. 2. Balıkesir Kongresi’nden itibaren toplanan tüm kongrelerde “İzmir Türk Ocağı Delegesi” olarak görev yapmıştır.
Hüseyin Vasıf Bey’in Millî Mücadele’ye katkısının en önemli unsurlarından biri, Mustafa Necati Bey’in Balıkesir’de bulunduğu dönemde ‘İzmir’e Doğru’ gazetesini çıkarmasıdır. Millî Mücadele basınında önemli bir yere sahip olan “İzmir’e Doğru” gazetesinin sahibi olan Hüseyin Vasıf, burada etkileyici makaleler kaleme almıştır.
Balıkesir’in işgali sonrasında gazetenin yayını sona erince, Hüseyin Vasıf Bey Balıkesir’den ayrılarak Maarif Bakanlığı Özel Kalem müdürlüğüne atanır.
Ankara’da bulunan İzmirlilerle birlikte İzmir Yurdu Derneği’ni kurar. İzmir, Yunan işgalinden kurtulduktan sonra 1922 yılında İzmir Milli Eğitim Müdürlüğü’ne atanmıştır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) ikinci dönem milletvekilliği seçimlerine katılarak, 5 Temmuz 1923’te Saruhan’dan milletvekili seçilmiş ve 1923 yılında Saruhan milletvekili olarak mecliste yer almıştır.
Hüseyin Vasıf Bey, eğitimdeki mektep-medrese ayrımını kaldırmak amacıyla öğretimin birleştirilmesi kanunu (Tevhid-i Tedrisat) için 50 arkadaşıyla birlikte 3 Mart 1924 tarihinde bir önerge sunmuştur. Bu tarihte Tevhid-i Tedrisat kanunu teklifinin kabul edilmesinden sadece üç gün sonra Millî Eğitim Bakanı olarak atanmıştır. Sekiz aylık ilk bakanlığı süresince “Tevhid-i Tedrisat” uygulamaya konulmuş; medreseler kapatılmış, okullar laik hale getirilmiş ve öğretmen okullarının sayısının artırılmasına başlanmış; yabancı uzmanların çağrılmasıyla eğitimin planlanması konusu ele alınmıştır.
6 Mart 1924 tarihinde Millî Eğitim Bakanlığına atanan Hüseyin Vasıf Bey’in bakanlığının ilk günlerinde zorunlu ilköğretim eğitimi beş yıl olarak yeniden düzenlenmiştir. Hüseyin Vasıf Bey, bakan olur olmaz üzerinde durduğu yatılı ilkokulların açılması için bütçeden mali kaynak ayırmıştır.
Yaptığı radikal reformlardan dolayı eleştirilen çevrelerin tepkilerine maruz kalınca, 21 Kasım 1924 tarihinde bakanlıktan istifa etmiştir.
Prag elçiliğine atanması nedeniyle 26 Ekim 1925’te milletvekilliğinden ayrılmıştır; üçüncü ve dördüncü dönemde İzmir’den milletvekili seçilmiş olsa da büyükelçiliğine atanması dolayısıyla istifa etmiştir. Dışişleri Bakanlığı bünyesinde üç yılda üç büyük şehirde elçilik yapmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin Çekoslovakya’daki ilk elçisi olarak 16 Haziran 1925 günü Prag Elçisi olarak atanır. İki yıl boyunca Prag’da görev yaptıktan sonra, 11 Aralık 1927’de Budapeşte Elçisi olarak atanır ve bir yıl bu görevi sürdürmüştür.
3 Kasım 1928 tarihinde Moskova Büyükelçisi olarak atanmış fakat bu görevde yalnızca üç ay kalabilmiştir. Millî Eğitim Bakanı olan yakın arkadaşı Mustafa Necati Bey’in ani vefatı üzerine boşalan İzmir milletvekilliğine seçilmiş ve ikinci kez Millî Eğitim Bakanı olmuştur.
Hüseyin Vasıf Bey, 1932 yılında Millî Eğitim Bakanlığı’ndan tekrar ayrılarak dışişleri bünyesinde çalışmaya başlamış ve bakanlık tarafından İtalya Büyükelçisi olarak görevlendirilmiştir. Roma’daki görevine 28 Mayıs 1931’de başlamış ancak Moskova’ya atanması nedeniyle buradan ayrılmıştır; ardından 10 Eylül 1934 günü Moskova’daki görevine başlamıştır. Bu göreve ek olarak Litvanya’da Türkiye’yi ortaelçi temsil etmektedir.
Soyadı Kanunu çıktığında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, “Çınar gibi dallı budaklı bir aileye mensup olmasından ötürü” kendisine Çınar soyadını vermiştir. Ani bir hastalık sonucu, 2 Haziran 1935 tarihinde Moskova’da vefat etmiş; cenazesi Ankara’ya getirilerek Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Işıklar onunla olsun.
26 Ekim 2026
Ahmet Gürel
