T24 Haber Merkezi
Türk Tabipleri Birliği (TTB), İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) davasında, 14-15 saate ulaşan ve ardışık günlerde sürdürülen duruşma koşullarına ilişkin bilimsel değerlendirmede bulundu. Bu koşulların sanıkların, müdafilerin ve diğer yargılama öznelerinin fiziksel, ruhsal ve bilişsel sağlıklarını olumsuz etkileyebileceğini belirten TTB, durumun adil yargılamayı etkileyebileceği konusunda uyardı. Sürecin “insan eliyle oluşturulmuş travma” olarak kabul edilebileceğini söyleyen TTB, Dünya Sağlık Örgütü’ne göre de “işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele” kapsamında değerlendirilebileceğini vurguladı.
Değerlendirmede, 53’ü tutuklu olan sanıkların ağır hapis cezası tehdidi altında yargılandığı, avukatların ise duruşmalara katılabilmek için her gün en az 100 kilometre yol kat etmek zorunda bırakıldığı ifade edildi.
Taşikardi, hipotansiyon ve CMK’daki “yorma” yasağı
Duruşma koşullarının fiziksel, ruhsal ve bilişsel yorgunluğun birikmesine neden olduğuna dikkat çekilen bilimsel değerlendirmede, uygulamanın taşikardi, hipotansiyon ve hipoglisemi gibi somut hastalıklara yol açabileceği belirtildi. Raporda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 148/1. maddesindeki şüpheliyi “yorma” yasağına atıf yapılarak şu ifadelere yer verildi:
“Fiziksel, ruhsal ve bilişsel sağlık birbirinden ayrı değerlendirilemez. Uzun süreli uyanıklık, yetersiz uyku ve dinlenme, beslenme, fiziksel yorgunluk, yoğun zihinsel yük ve psikososyal stres; kişinin ruhsal iyilik halini ve dikkat, bellek, bilgi işleme, muhakeme ve karar verme gibi bilişsel işlevlerini etkileyebilir. Taşikardi, hipotansiyon, hipoglisemi gibi belirtilere neden olur. Bu etkiler, birbirini artırarak kişinin genel işlevselliğini ve kendisini koruma kapasitesini de zayıflatabilir. Somut olayda 14-15 saate ulaşan duruşmaların ardışık günlerde sürdürülmesi, yeterli uyku ve dinlenme olanağını azaltmakta; duruşmaların gece yarısını aşması ve müdafilerin her gün en az 100 kilometre yol kat etmek zorunda olmaları bu yükü artırmaktadır.”
“Yargılayanların da muhakeme yetisi etkileniyor”
Uzun duruşma sürelerinin yalnızca sanıkların kendilerini ifade etme ve avukatların savunma yapma kapasitelerini yok etmediği, aynı zamanda mahkeme heyetinin de sağlıklı karar alma yetisini zayıflattığı kaydedildi. TTB bu durumu, “Bu koşulların bir arada bulunması, fiziksel, ruhsal ve bilişsel yorgunluğun birikmesine neden olur ve psikososyal zorlanma yaratabilir. Uzun süreli yorgunluk, ve yetersiz dinlenme ve beslenme; dikkat ve odaklanma, bilgileri takip etme ve değerlendirme, muhakeme etme ve karar verme kapasitesini olumsuz etkileyebilir. Fiziksel, ruhsal ve bilişsel yükün artması; yargılanan kişilerin kendilerini ifade etme, durumlarını değerlendirme, karar verme ve kendi haklarını koruma; müdafilerin ise savunma görevlerini etkin biçimde yerine getirme kapasitelerini azaltabilir. Dinlenmeden saatler süren sorgulamalar yargılayanlar için de karar verme, muhakeme süreçlerini etkileyebilir.” sözleriyle raporlaştırdı.
İnsan eliyle oluşturulmuş travma
Raporun sonuç bölümünde, adil yargılanma hakkını zedeleyen söz konusu fiziki ve psikolojik koşulların insan hakları ihlali boyutuna ulaştığı bildirildi. TTB, yargılama sürecinin bu haliyle insan eliyle oluşturulmuş bir travma olarak kabul edilmesi gerektiğini şu ifadelerle raporlaştırdı:
“Bu çerçevede, 14-15 saate ulaşan ve ardışık günlerde sürdürülen duruşmaların; uzun ulaşım süreleri, tutukluluk, ağır ceza tehdidi, belirsizlik ve yoğun psikososyal stresle birlikte, kişilerin fiziksel, ruhsal ve bilişsel bütünlükleri ile kendilerini ve haklarını koruma kapasiteleri üzerindeki etkileri bakımından insan hakları ihlali açısından değerlendirilmesi gerekir… Belirli bir yargılama düzeninin CMK 148/1 kapsamında “yorma” oluşturup oluşturmadığı veya işkence ya da diğer kötü muamele biçimlerinden biri olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hukuki bir nitelendirme olmakla birlikte işkence ve kötü muamele uygulamaları yol açacağı sağlık sorunları itibarıyla bir hastalık etkeni olarak değerlendirilmekte… Adil yargılama hakkının ihlali niteliğindeki bu tanımlanan uygulamaların yol açacağı sağlık sorunları gözetildiğinde insan eliyle oluşturulmuş travma olarak kabulü ve Dünya Sağlık Örgütü’nün uluslararası hastalık sınıflandırması, ICD 10 kapsamında Y07,3 kodu ile de belirtilen ‘işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele’ kapsamında değerlendirilmesi uygun olacaktır.”
(Editör: Mehmet Duran Boztepe)
The post TTB’den 15 saatlik İBB duruşmaları için bilimsel değerlendirme: Adil yargılanmayı etkileyebilir, DSÖ standartlarına göre ‘işkence ve zalimane muamele’ niteliğinde first appeared on .
